Những rủi ro của kinh doanh nhượng quyền thương mại

Franchising hay kinh doanh nhượng quyền thương mại là biểu trưng cho thành công, của kinh tế thị trường được Friedman nhắc đến trong cuốn sách nổi tiếng – Chiếc Lexus và cây ô liu – bởi nó khuyến khích thương nhân đầu tư xây dựng, giữ gìn thương hiệu; bởi sau khi xây dựng thành công, thương nhân không chỉ hưởng lợi từ việc trực tiếp cung ứng sản phẩm dịch vụ, mà có thể bán quyền khai thác thương hiệu trên phạm vi toàn cầu.

Thế nhưng không phải môi trường pháp lý quốc gia nào cũng hội đủ các yếu tố cho nhượng quyền thương mại phát triển, bởi nhượng quyền thương mại là một búi đan xen nhiều quan hệ hợp đồng: nhãn hiệu, bí quyết, quy trình, tiêu chuẩn chất lượng, nguyên liệu, đào tạo, cơ chế giám sát, cơ chế chia sẻ lợi nhuận, hạn chế cạnh tranh, địa điểm, quy mô… Nếu thiếu chữ “tín” thì nhượng quyền chứa đựng đầy rủi ro.

20151204155248-successful-business-owner-franchising-franchises-cafe-coffee-shop-small-entrepreneur-restaurant-manager-barista

Gần đây, Tòa án nhân dân quận 1, TPHCM đã thụ lý đơn khởi kiện liên quan đến việc kinh doanh thời trang nhượng quyền thương mại tại một trung tâm thương mại đắt đỏ bậc nhất trên đường Đồng Khởi. Vụ tranh chấp này cho thấy nhượng quyền thương mại có những rủi ro và những khía cạnh pháp lý đặc thù mà các quan hệ hợp đồng khác ít khi gặp.

Làm chuột bạch miễn phí cho bên nhượng quyền

Thay vì tự mình xin giấy phép, thành lập pháp nhân, đầu tư thăm dò thị trường, đầu tư quảng cáo tại một thị trường mới, bên nhượng quyền (franchisor) thường tránh rủi ro bằng việc tìm một đối tác nhận nhượng quyền (franchisee) tại nước sở tại để họ gánh chịu tất cả những chi phí, rủi ro này. Đổi lại, bên nhượng quyền có thể đưa ra mức phí nhượng quyền rất thấp cho giai đoạn đầu, cùng với một số hỗ trợ khác.
Bên nhận nhượng quyền chấp nhận tất cả những rủi ro, chi phí nêu trên, và thậm chí gánh lỗ ở giai đoạn đầu khi thị trường chưa quen với thương hiệu mới với hy vọng sẽ thu lại lợi nhuận ở giai đoạn sau. Bởi vậy, hợp đồng nhượng quyền thương mại thường được thiết kế với thời hạn tương đối dài, ít khi dưới năm năm. Nhưng đến giai đoạn sau, khi “miếng ăn đến miệng”, bên nhận nhượng quyền lại có thể bị mất, khi bên nhượng quyền tìm cách chấm dứt hợp đồng nhượng quyền (franchising) trước thời hạn. Tiêu chuẩn, chất lượng, doanh số tối thiểu, phong cách phục vụ… và vô vàn lý do khác có thể được đưa ra làm căn cứ chấm dứt hợp đồng nhượng quyền

Mất mặt bằng cũng là mất quyền kinh doanh nhượng quyền

Rủi ro chấm dứt hoạt động nhượng quyền thương mại trước hạn không chỉ đến từ bên nhượng quyền mà còn đến từ bên cho thuê mặt bằng kinh doanh nhượng quyền. Thời hạn hợp đồng nhượng quyền thương mại thường khá dài và trong thời gian đó, bên nhận nhượng quyền thường không được phép thay đổi, không được nhượng lại cho bên thứ ba.

Thói quen đàm phán qua loa, xuề xòa, ký hợp đồng trên bàn tiệc có lẽ không phù hợp với kinh doanh nhượng quyền thương mại tân thời.

Nhưng hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh nhượng quyền thương mại lại là câu chuyện hoàn toàn khác; thị trường mua bán – sáp nhập bất động sản càng sôi động thì mặt bằng kinh doanh nhượng quyền càng trải qua nhiều lần thay tên đổi chủ. Quay lại vụ án nêu trên, chủ sở hữu trung tâm thương mại đã trải qua ba lần thay đổi trong vòng ba năm. Khi một đại gia kinh doanh nhượng quyền danh tiếng đàm phán với một đại gia bất động sản danh tiếng, giao dịch chóng vánh được ký kết; danh tiếng, thiện chí của hai bên chính là sự bảo đảm bổ sung cho những điều khoản sơ sài của hợp đồng thuê mặt bằng kinh doanh; bởi vậy hai đại gia thường thiếu chăm chút câu chữ trong hợp đồng.

doi-khi-di-mua-sam-nhung-khong-nhat-dinh-ban-phai-mua-anh-internet-tin8-0
Mất mặt bằng khi bất động sản đổi chủ sở hữu là một trong những rủi ro trong kinh doanh nhượng quyền thương mại.

Nhưng khi trung tâm thương mại được chuyển giao cho chủ sở hữu kế tiếp, thì tất cả những thiện chí tốt đẹp, cam kết bằng lời nói giữa bên nhận nhượng quyền với chủ sở hữu đầu tiên sẽ không còn giá trị. Chủ sở hữu mới tìm cách chấm dứt hợp đồng cho thuê trước hạn. Khi ý định này bị cản trở bởi điều khoản hợp đồng, thì chủ sở hữu mới tìm nhiều cách, như phong tỏa lối vào bãi gửi ô tô, đóng cửa tầng trệt… làm cho điều kiện kinh doanh trở nên bất lợi. Chừng nào bên thuê mặt bằng không chịu nổi cảnh ế ẩm, thua lỗ, thì bên cho thuê sẽ đạt được mục đích chấm dứt hợp đồng trước hạn.

Người kinh doanh nhượng quyền thương mại ở buổi đầu có vai trò như người “kéo chim về làm tổ”, lấp đầy trung tâm thương mại. Nhưng đến khi “ăn nên làm ra”, họ có thể bị bên cho thuê mặt bằng kiếm cớ đuổi đi để bắt tay trực tiếp với bên nhượng quyền.

Kể cả khi bên nhượng quyền trung thực, không bắt tay sau lưng với bên cho thuê mặt bằng, nhưng nếu bị buộc rời khỏi địa điểm kinh doanh cũ, gần như đồng nghĩa với việc chấm dứt hợp đồng kinh doanh nhượng quyền. Bởi khác với kinh doanh hàng hóa khác, đặc trưng của kinh doanh nhượng quyền là phải diễn ra tại địa điểm do bên nhượng quyền thỏa thuận trước nhằm duy trì đẳng cấp của nhãn hiệu (trade mark) mà họ đang sở hữu. Thử tưởng tượng, nếu không có thỏa thuận ấn định địa điểm kinh doanh dẫn tới bên nhận nhượng quyền mang đồng hồ Rolex, quần áo Versace từ trung tâm thương mại trên đường Đồng Khởi hay Tràng Tiền ra bán tại chợ “xổm” thì sự hủy hoại (diluting) danh tiếng của bên nhượng quyền lớn đến nhường nào.

Hàng tồn kho không được phép bán sỉ lại cho bên thứ ba

Đối với hàng hóa thông thường, khi ngưng kinh doanh, thương nhân có thể tìm cách bán sỉ lại hàng tồn kho cho bên thứ ba để giảm bớt thiệt hại. Nhưng tình hình hoàn toàn khác với kinh doanh nhượng quyền, đặc biệt là kinh doanh thời trang nhượng quyền. Bên nhượng quyền chỉ cho phép bên nhận nhượng quyền mà không phải bên thứ ba bán sản phẩm của họ, vì bên nhượng quyền tin vào uy tín, phong cách, chất lượng, đẳng cấp phục vụ khách hàng của bên nhận nhượng quyền.

Bởi vậy, khi bị chấm dứt hợp đồng thuê mặt bằng trước hạn, hay bất kỳ lý do nào dẫn tới phải ngưng kinh doanh nhượng quyền thương mại, bên nhận nhượng quyền không được phép bán hàng tồn kho cho bên thứ ba. Nên giá trị hàng tồn kho đối với bên nhận nhượng quyền đồng nghĩa với 100% giá trị thiệt hại.
Chuyển địa điểm kinh doanh cũng không được, bán sỉ lại hàng tồn kho cũng không được, bên nhận nhượng quyền sẽ bị mắc kẹt.

Để giảm bớt rủi ro, bên cạnh việc tìm đối tác có chữ “tín”, không còn cách nào khác, bên nhận nhượng quyền phải cực kỳ thận trọng, chi tiết với từng câu chữ của tất cả điều khoản, của tất cả hợp đồng của búi các hợp đồng liên quan nhượng quyền thương mại. Thói quen đàm phán qua loa, xuề xòa, ký hợp đồng trên bàn tiệc có lẽ không phù hợp với kinh doanh nhượng quyền thương mại tân thời.

(Theo Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn)

Nguyễn Thế Phú

Tôi là Nguyễn Thế Phú, Admin Blog Thapcam.net. Tôi Yêu thích Công nghệ Thông tin, Internet Marketing... Hy vọng với các bài viết, bài chia sẻ trên Blog này sẽ đem tới những gì bạn quan tâm, tìm hiểu.

Gửi phản hồi

X

Pin It on Pinterest

X
Share This